Ro Buean

Ro Buean ***Melchor F. Cichon Nov. 20, 2019 Hambae ni Neil Armstrong Owa't hangin sa buean. Pero ham-at ro hayahay Nga gin-ugdok nanda igto Nagwagayway? Hambae ni Lolo Itsong Ro buean hay 384,400 kilometro kaeayo Halin sa kalibutan. Pero owa imaw kasayod nga ro buean Hay naga-eutaw-eutaw sa among palanggana.

Silabu

Silabu
ni Melchor F. Cichon

“Lintik nga onga ron a, alas siete eon it gabii, owa pa gihapon kauli,” si Nanay ro naghambae.
 

“Hambae na kainang agahon, mabakae kuno imaw it libro sa mental health, pero owa man imaw mag-agi kakon sa opisina kainang hapon agud magbuoe it kwarta,” dugang pa gid ni Nanay.
 

Si Nanay hay clerk sa munisipyo it Lezo. Kuwarinta eon ra edad. Hasta sa abaga ra buhok. Ag pirme nga pustora kon magsueod sa opisina.
 

“Basi kon may gin-agtunan eang si Inday, ‘Nay,” ako ro nagsabat.
 

Si Inday hay nagatuon sa U High School, fourth year. Ku nakataliwan nga dag-on hay imaw ro napilian nga editor-in-chief sa andang school organ. Ugaling mahina ra ueo sa physics. Kon baga, pakabitkabit ra grado sa physics, pero 95% ra grado sa communication arts. Ku nakataliwan eang nga dominggo imaw nagsilibrar ka 16th nga kaadlawan. Daywa man lang kaming magmanghod. Imaw ro kamagueangan. Sang dag-on eang ro ueot namon.
 

Kon amat hay ginasugid nana kakon nga natak-an kuno imaw magtuon sa baeay ay kon una ngani kuno si Nanay hay owa’t preno ra pagminueay. Maski sa oras it pagkaon hay sige ro anang pinangisog. Owa eon lang ngani kami gaimaw kana sa lamisa kon kami mag-ilabas or mag-ihapon ay kon una kami hay sermon eang ro amon nga matueon. Abu gid dayon nga masakit nga istorya ra ginahambae kamon. Kesyo owa kami gatuon, kesyo alas nuybe kami kon magkatueog kon Lunes hasta Huwes . Pero owa kuno kami ginaduyog it temprano kon Biyernes it gabii o kon Sabado sa pagtinan-aw it TV o beta. Kon agahon, owa man kuno kami gabugtaw kon indi pagpukawon, kesyo gapauna-una kuno kami sa comfort room kon hana eon nga matunga ro tanan sa pag-ihapon. Sige eang kuno ro among omog sa eabahan. Kanugon eang kuno ro ana nga ginagastos sa pagpatuon kamon. Owa gid kuno kami’t ginatao nga kabaeaslan kana. Mayad eang kunta kuno kon mga eskular kami. Pero gakabitkabit eang kuno ro among mga marka sa klase.
 

Kon painuinuhon namon, medyo may rason si Nanay, ugaling natak-an eang galing si Inday magpinamati ku baba ni Nanay.
 

Ag ako man.
 

“Itsong,” ako ro ginatawag ni Nanay, “Linglinga abi sa bintana kon nag-abot eon ro maldita ngato. Malintikan gid imaw karon sa anang pag-abot.”
 

“Indi eon, ‘Nay, ah! Mauli gid ron. Isaea pa masakit pa rang ueo.”
 

“Isaea ka pa! Owa mo pa gin-ubos ro tuba ni Pilay! Pareho gid kamo king Ama! Owa’t hasayran kundi maghinilong! Owa’t bale nga owa kita’t suea basta eang nga may iung-ong. Mayad kunta kon mag-inum eang, ro maeain hay ginaeaktan pa it baye.”
 

“Dalia! Tan awa to!” sugpon pa ni Nanay.
 

Nagbangon ako sa ginaeugban ko nga mahabang sopa nga maeapit eang sa bintana.
 

“Owa ‘Nay!”
 

“Agtuni to sa may karsada.”
 

Nanaog ako sa baeay ag nag-agto sa may karsada. Mahayag ro buean kato ag abu nga bituon sa eangit. Gintan-aw ko sa karsada paadto sa poblasyon it Lezo. Sa Baryo Sta. Cruz kami ga estar. Ro amon nga baryo hay isaea sa 17 nga baryo it Lezo. Sa binit it karsada ro among baeay, seguro mga sangka kilometro ra kaeayo sa banwa it Lezo.
 

Owa man ako’t nakita nga Inday. Rang nakita hay si Lola Weta, nanay ni Nanay. Gapauli eon imaw kato. Mga singwenta metros man lang siguro ro baeay nanday Lola kamon.
 

Nagbisa ako sa alima ni Lola Weta.
 

“Kaeuy-an ka’t Diyos.”
 

“Ham-at iya ka pa sa karsada? Gabii eon a,” hambae ni Lola Weta.
 

“Ginatan-aw ko kon nagaabot eon si Inday. Owa pa gihapon imaw kauli. Nagabukae eon ngani ra dugo ni Nanay.”
 

“Ham-an, siin si Inday nag-agto?”
 

“Tao ngani.”
 

“Ham-an gin-akigan eon man imaw ni Nanay mo ay?”
 

“Tao. Kaina eang ako nag-uli.!”
 

“Ham-an, siin ka man naghalin?”
 

“Naghapihapi kami rito ni Budoy sa tindahan ni Pilay. Birthday abi nana.”
 

Si Budoy hay klasmeyt ko sa grade six, kaidad ag kahampang ko halin sa maisot pa kami.
 

May nagpundo nga traysikol, maeapit kamon ni Lola Weta.
 

“Haron eon man gali imaw.”
 

Ginpaeapitan ko imaw ag ginsinghanan sa sitwasyon sa baeay.
 

“Hala ka Inday,” hambae ko, “pangisdan ka gid ni Nanay. Gabii eon, owa ka pa gihapon kauli.”
 

Gin-agbayan ako ni Inday ag ginharuan sa uyahon.
 

“Ay, si Lola gali! Mayad nga gabii. Pabisa ako.”
 

Ginpaeapit ni Lola Weta ro anang tuo nga alima kay Inday. Ginbuytan ni Inday ro alima ni Lola Weta ku anang tuo nga alima ag ginduot na ra sa anang dahi.
 

“Kaeoy-an ka’t Diyos!” hambae ni Lola.
 

“Siin ka naghalin nga nadueman ka?” pangutana ni Lola.
 

“Sa klasmeyt ko. May gin obra kami nga assignment.”
 

“Pasinsiyaha eon lang si Nanay mo. Basi kon may problema.”
 

“Huo ‘La,” sabat ni Inday.
 

“O, sige mag-uli eon kamo.”
 

“Malieon ‘Tsong.”
 

Gin agbayan nana ako.
 

“O,” hambae ni Inday kakon, “daw mahuot ka ah. Siin ka eon man nag-inom?
 

“Sa party ni Budoy. Naghapihapi kami sa tubaan ni Nay Pilay. Sangbol man lang rato, ah. Chicken feed!”
 

“Sangkagalon siguro.”
 

Pag-abot namon sa baeay, eumopok dayon ro bulkan ni Nanay.

Lumingkod ako sa sopa sa amon nga sala, samtang si Inday hay nagatindog maeapit kakon. Gin hukas nana ka siki ra sapatos. Bitbit pa gihapon ra bag.
 

“Ay, nga baye ka! Owa ka gid gapati kon hambaean. Hambae ko gid kimo nga indi ka mag-uli it gabii, ham-at makaron ka eang?”
 

Naghipos eang si Inday.
 

Pero nagbuga pa gid ro bulkan ni Nanay.
 

“Owa ka kasayud nga abu nga mga baye nga ginareyp ag ginasueod sa saku pagkatapos patyon? Paris kahapon, may sangka daeaga nga ginreyp ag ginhaboy sa idaeom it taytay pagkatapos patyon.
 

“Si Nanay naman, ano ring pag-aeom kakon, owa eon gid gabasa it peryodiko?”
 

“Gali man! Hay ham-at gabii ka eon mag-uli?”
 

“May amon nga gin obra nga assignment.”
 

“Assignment eang siguro. Basi kon siin-siin ka eang nag-agto!”
 

“Ano ka man!”
 

“Ag ano gali ratong habatian ko kay Maring Osang sa madyongan nga gapaagbay-abgbay ka kuno rito sa plasa ku isaea nga adlaw? Hoy, baye ka, indi ka pa ngani kantiguhan magtug-on, gakiringking ka eon!”
 

Namuea ra uyahon ni Inday. Pinusdak na ra bag sa sopa nga ginalingkuran ko. Nagwasaag ra sueod nga notbok, libro, lapis, bolpen, lipstick, ag iba nga butang.
 

“Aba! Aba!, padayon ni Nanay. “Aba, maisog ka pa, ha! Eapit baea riya ay tuslion ko gid ring sungad.”
 

Nagduhong eang si Inday sa anang ginatindugan. Pero nakita ko nga ginaangkit na ra bibig ag nageapad ra mata.
 

“Sa matuod ‘Nay, natak-an eon gid ako sa baba mo. Pahuwayi man anay baea ako agud makapatawhay man rang ueo. Owa pa ngani ako kalingkod nagratrat eon ring baba. Owa mo pa ngani masayri kon siin ako naghalin, pinusdakan mo eon ako dayon king baba. Ag hanungod sa sugid ni Osang, owa ron it kamatuoran. Ro matuod hay may gusto kakon da unga nga si Rey ugaling owa man ako’t gusto kana. Hayskul pa eang ngani ako, ginasunod-sunuran eon nana ako. Tsura lang niya. Ano ako, karne nga por kilo? Siguro nagsugid ra mabuot nga unga kay nanay na nga sang dangaw ra dila ag amo man da arangka kimo. Ag dayon man ring pati kana. Maski imaw eon lang ro habilin nga eaki sa kalibutan, indi gid ako kana. Sayod ro tanan nga ro tanan nga tubaan riya sa Baryo Sta. Cruz hay ginaung-ungan na hasta magkamang imaw mag-uli. Sayod ro tanan nga imbes magsueod imaw sa klase hay igto't a imaw sa bilyaran. Amo ra nga dise-utso eon ra edad, first year high school man imaw gihapon. Indi ko gusto nga maeansang kita sa pagkaimoe. Indi ko gusto nga rang mapangasawa hay owa’t ginapanan-aw nga hin-aga.
 

“Sia, sia. Matuod man o kon indi ro habatian ko, basta rang gusto hay mag-uli ka’t temprano agud indi maglibog rang ueo. Tapos!”
 

“Pero ‘Nay, intindiha man baea rang sitwasyon. Kon gauli ako’t owa sa oras, indi ka magpiniino nga nagabigabiga eon ako. Kasayod ka man nga gin-utdan kita’t telepono ay daywang buean eon kita nga owa kabayad, paano ko mahambae kimo nga may importante ako nga aeagtunan? Mayad man kunta kon sobra rang allowance, makauli ako riya ag mageaong. Haeos owa eon ngani ako gamerienda agud magtipid ako. Ag kon amat, kon mageaong man ako, indi ka man magsugot.”
 

“Ham-at indi kon sa kamaeayran man lang.”
 

“Kamaeayran man ro gin agtunan ko kaina. Gin-obra namon kang klasmeyt ro among assigment sa physics. Kasayod ka man nga mahina ako runa. Ag owa man it gabulig kakon iya. Kon iya kunta si Tatay hay mabuligan nana ako. Pero igto man imaw sa anang kirida! Ag kon iya ko man tun-an, indi man ako makakonsentreyt ay puro wakae man lang rang ginapamatian. Mayad eang kon may bisita kita, malinong ro atong baeay. Pero kon owa…”
 

“Anong eabot ko! Owa man ako rito sa gin-agtunan mo! Isaea pa baye ka!”
 

“Gali, ano kon baye? Porke baye, indi eon gali ako makapanaw? Ay, imaw ro malisod katon ay kon baye ngani, haeos higtan mo eon lang. Ano eon lang ro matabu katon kon pirme eon lang sa baeay ro baye? Amo ra nga indi mag-uswag ro atong banwa ay owa naton kinataw-an it tsansa ro mga baye nga magpakita nga masarangan man nanda nga mag-apin ku andang eawas ag magpangita ku andang gusto. Imaw ngani nga nagtuon ako agud mag-uswag kita. Karon higtan mo ako riya sa baeay? Ay! Tapos eon ro oras it binukot. Nakaabot eon ro tawo sa buean!”
 

“Anong ginahigtan? Gusto ko eang hay mag-uli ka’t mas temprano agud makalikaw ka sa disgrasya. Ag makabulig ka man riya sa pageaha it atong ihapon.”
 

“Pero gahalong man ako. Owa man ako gapabaya.”
 

“Sia, sia. Basta rang gusto hay mag-uli ka’t temprano agud indi maglibug rang ueo.”
 

“OK!”
 

Nag-init rang ueo sa diskusyon nandang daywa.
 

“Puwede ba, tapusa eon don! Kon indi kamo maghipos, malintikan gid kamo kakon!” hambae ko.
 

Naghipos si Inday. Pero si Nanay, sigi pa gihapon ra wakae.
 

“Andam ka eang, pag nag-uli ka pa nga bagii eon, matueog ka gid sa guwa. Ag kon may matabu kimo, indi ka gid magpangayo it bulig kakon, nga lintik ka! Buwisit nga pangabuhi ra!”
 

Owa nagsabat si Inday. Pero pinusdak na ra bag ag dumiretso sa anang kwarto.  Binuksan na ra kwarto ag gin-bang ro pwertahan.
 

“Maldita gid matuod!” hambae ni Nanay.
 

“Tsong, pueota ra gamit ku maldita ngaron ag daehon mo kana.”
 

“Pabay-I! Pueoton nana ron kon gusto na!”
 

“Pueota eon ag itao kana!”
 

Ginpueot ko ro mga nagwasaag nga gamit. Ginsueod ko sa anang bag ag gindaea sa kwarto ni Inday.
 

“Inday.”
 

Owa imaw magsabat. Nabatian ko nga gapisngo imaw.
 

“Inday.”
 

“Sueod. Bukas ron.”
 

Nagsueod ako sa anang kwarto. Nagbangon imaw ag naglingkod sa anang kama. Paglingkod ko, ginkupkupan na ako.
 

“Day, indi ka eon magtangis. Imaw gid man ron si Nanay. Mahae ka nana, ugaling indi eang imaw makahambae sa manami nga paagi. Aburido eang ron imaw. Hasayran naton nga ginakueang kita’t kwarta ag may mga baeayran pa kita nga kuryente, telepono. May adlaw-adlaw pa kita nga baeakeon nga suea. Pero ‘Tsong, owa man ako galakwatsa o gabigabiga, bukon abi?”
 

Huo, sayod ako karon. Ag gapati ako kimo. Pero, ayaw eon it tangis."
 

“Sige.” Pero gapisngo man imaw gihapon.
 

“Pero rang owa nailai hay pangisdan ako maski owa ako’t saea.”
 

“Mayad pa tag iya si Tatay. Maski gakaeayo pirme ra baba ni Nanay, gahipos eang si Tatay. Pirme pa kita gaagto sa SM kon Dominggo ag magkaon it ice cream. Lintik nga Magdalena ron. Gintintar pa gid nana abi si Tatay. Alinon abi ay babaan man si Nanay. Ingko owa eon it bili si Tatay kon anang mueayon.”
 

“Pero ‘Day, tandaan ta eang ro bilin katon ni Tatay. Buligan ta si Nanay, ha?”
 

”Sige, sige.”
 

Nag-apir kami ni Inday.
 

“Pero, ‘Tsong, kon , kon makauli ako it eampas sa alas sais, ikaw ro magbukas kakon it geyt ha?”
 

“Ang lagay ba naman, eh.”
 

Tinapik na rang abaga.
 

Tumindog ako ag gumuwa sa anang kuwarto.
 

PAGKAAGAHON. Alas kuwatro pa nagbugtaw si Inday. Nagtug-on imaw ag nageaga it itlog. Pagkaeaha, nagpamahaw ag dayon ra panaw sa eskuylahan. Hambae na kakon hay may oratorical contest kuno imaw nga agtunan. Imaw kuno ro representative ku andang eskuylahan.
 

Sa adlaw ngato hay temprano man ako nagpanaw. Gin-agtunan ko si Tatay sa anang number two ay may ginapangayo ako nga kwarta para sa akong project sa among Geometry. Owa ako mag-eaong kay Nanay. Mainit pa rang ueo kana.
 

Pagbalik ko pagkahapon, owa si Nanay. Katu anay hay ona eon imaw sa pag-abot ko sa baeay halin sa eskuylahan. Gin-agtunan ko ro baeay ni Nay Osang kon siin imaw gamadyong. Owa imaw rito. Kinuebaan ako. Nagdiretso ako sa baeay nanday Lola Weta. Ginsugid nana nga sa Kalibo si Nanay sa Tumbukon Memorial Hospital. Nabungguan kuno si Nanay it traysikol paghalin nana sa andang baeay. Ginhatod nana kuno si Nanay sa ospital sa Kalibo.
 

Nagdaeagan ako pauli ag dali-dali nga ginbuka rang buo sa dingding.

Ag sumakay it dyip paagto sa Kalibo. Pag-abot ko sa Kalibo hay sumakay ako’t traysikol paagto sa ospital. Pag-abot ko rito hay igto man gali si Inday ay ginsugiran kuno imaw ka anang klasmeyt. Bitbit na ra trophy. Ro siki ni Nanay hay ginbitay ay may bale.
 

“Nay, ano ro natabu?” hambae ni Inday. “Pageaum ko hay magkalipay kita ay may trophy ako nga ipakita kimo. Nagdaog ako’t first prize sa oratorical contest kaina.”
 

Naghiyum-hiyum si Nanay. Ginbuytan na it hugot ro paead ni Inday. Ag naghambae dayon si Nanay.
 

“Nag-agto ako kanday Lola mo. Nagpangayo ako’t bulig ay owa eon kita’t inugdaeawa’t bugas. Gintaw-an man ako’t kuwarta, ugaling may paaman pa nga basoe. Bukon abi’t si Tatay mo ro gusto ni Lola mo. Paeahilong ag palikiro abi kuno si Tatay mo. Imaw ron ro akon nga ginapanumdum samtang gatabuk ako sa karsada. Owa ako kapan-aw nga may gasumpit gali nga traysikol. Mayad ay gindaea eagi ako riya ni Lola mo.”
 

“Si Tatay mo?” pangutana ni Nanay.
 

“Mayad man imaw. Gintaw-an na ngani ako it sanggatos para sa project ko. Pero gamiton ta ra sa bueong mo. Mayad ngani owa ko pa magamit. Ginbuka ro man rang buo. Hara ho, mga singkwinta pesos ra siguro.”
 

“Huo gali ‘Nay,” sugpon ni Inday. , “may premyo man gali ako nga kwarta, owa’t eabot sa trophy. Limang gatos ra. Gamiton man naton ra sa bueong mo.”
 

Nagtueo ra euha ni Nanay. Pinahiran ni Inday it tissue paper.#

Revised: August 17, 2003

Flash Fiction, Itsong

Flash Fictions

By

Melchor F. Cichon

Don’t Know!

She keeps on roaming around the office.

“Ma’am, please sit down.”

“Let’s talk. That will ease your feelings.”

“What for? It’s too late.”

“What late? Why?”

“The Administrator has decided to replace me as head of this office.”

“What replace? Have you received a memo?”

“You’ve not reached 65 years old, right?”

“I don’t know!”

His Obsession

James had wanted to climb Mt. Manduyog.

For two weeks, he walked daily, slept early and ate more balanced diets.

When the day came for his climb, he was so excited.

He didn’t mind stepping on the grasses, the flowers, and the stones on his way up.

When he reached the top, he just sighed.

Same To You!

"You should come with us, otherwise you'd miss half of your life", he said.

"Why should I?", she answered.

"You must!"

In the end, the young lady agreed to go.

Three hours after that, they returned home.

After alighting from the tricycle, she said to him.

"Thanks for the ride."

"Same to you," he said.

Bye

Gina proceeded to a hospital when she reached Iloilo from Canada.

“Why did she go home this early?” her neighbor asked.

After two days, a taxi forced its way to a small subdivision road.

Her son-in-law carried her to her bed.

“Pet, love my only daughter.”

Then she opened her arms and closed her eyes.

Hayahay

Ginbaha it Bagyo Frank so suba. Pag-agi ni Pilma sa pangpang it suba, hakita nana ro naga-eutaw-eutaw nga hayahay it Pilipinas. Gin-eumpatan nana ra agod salbaron ra. Pagkadakop nana kara, dali-dali imaw nga nag-eangoy pabalik sa pangpang. Maskin basa ra eambong, dumeritso imaw sa munisipyo ag gintao ro hayahay sa meyor.

Flash Fictions ni Melchor F. Cichon December, 2016

Ugsad

Nagharana si Ambeth kag si Itsong sa balay nanday Thelma.

Pagpa-uli nila, gulpi nga ginhakwat sila sang isa ka kapre.

“Naghambal gid ako sa inyo nga indi kamo maghuharana kay Thelma kay nobya ko siya. Dungol gid kamo!”

“Indi na gid, promise. Buhii lang kami,” sabat si Itsong.

“Sige!”

Liso

Luyag ni Ambeth magtulon sang liso sang santol, bisan ginwarningan na siya sang iya amay. Domingo sang hapon, nagbakal siya sang tatlo ka santol. Gin-ubos niya tulon ang mga liso. Pagka-aga, nagguwa sa iya mga dalunggan ang mga sanga kag dahon sang santol. Ang gamot naglusot sa iya buli. Busoe Gusto gid ni Ambeth nga magtueon it busoe it santoe, bisan ginwarningan eon imaw ka anang tatay. Dominggo it hapon, nagbakae imaw it tatlo nga santoe. Gin-ubos gid nana it tueon ro mga busoe. Pagka-agahon, nagguwa sa anang mga dueonggan ro mga sanga ag dahon it santoe. Ro ugat hay nag-eusot sa anang buli.

Lukay

Alas tres sang aga. Galuto puto si Diday sa kusina. Gulpi nagkaraskaras ang lukay sa idalum sang balay. Ginhakwat ni Diday ang lalaggaan kag ginbubo ang gabukal-bukal nga tubi sa kawayan nga salog. Pagkaaga, si Lola Barang, nga ginakuno-kuno nga aswang, gin-ICU kay napaso ang bilog niya nga lawas.

***

Liay

Alas tres it agahon. Gaeaha it puto si Diday sa kusina. Gulpi nagkaeaskaeas ro liay sa idaeum it baeay. Ginhakwat ni Diday ro ginaeagaan ag ginbubo ro nagabukae-bukae nga tubi sa butong nga saeog. Pagkaagahon, si Lola Barang, nga ginakuno-kuno nga aswang, hay gin-ICU bangod napaso ra bilog nga eawas.

Payaw

Dominggo sang hapon. Nagkadto sa Bukid Payaw ang kabarkada ni Itsong agud mangita sang dahon sang Payaw para iputos sa Inomoe. Sang gapahuway-huway sila sa puno sang balete, gulpi nga may nadagdag nga magkal sa ila atubang. Kumupkop si Baby kay Itsong. Syempre ginkagos ni Itsong si Baby nga dugay na niya ginapangluyagan galing nagapupalagyo permi siya kay Itsong.

Payaw

Dominggo it hapon. Nag-agto sa Bukid Payaw ro magkabarkada agod mag-usoy it dahon it payaw agod iputos sa inomoe. Tag nagapahuway-huway eon sanda sa puno’t balete hay gulpi nga may nahueog nga magkae sa andang atubang. Kumupkop si Babay kay Itsong. Syempre gingupkupan ni Itsong si Baby nga mabuhay eon nana nga ginakailaan ugaling nagapupaeayo imaw permi kay Itsong.

Pari

Dominggo it hapon. May limang kaeaeakihan nga naga-inum it tuba sa binit it karsada. Nag-agi ro sangka pari ag nagpangutana kanda kon siin ro simbahan sa andang banwa. “Mga migo, siin dapit ro simbahan riya?” pangutana ku pari. “Dumiretso ka eang. Pag-abot mo sa krusing hay magliko ka sa waea. Makita mo dayon ro simbahan,” sabat ni Lydio. “Abo gid nga saeamat kinyo. Ako gali ro bag-o ninyo nga pari. Buligan ko kamo sa pag-agto sa eangit.”  “Indi ka ngani kantigo mag-agto sa simbahan, sa eangit pa,” sabat ni Lydio.

Si Bangkilan Kag si Ilaga

Gahangos-hangos sa pagbalik ni Ilaga sa ila kuta kag gilayon nagbantala sa mga kaupod niya nga didto si Bangkilan nga kuring sa balay ni Tay Itsong kon diin sila permi gapanakaw sang karne kag isda, kag kun waay siya gilayon kapalagyo, sigurado gid nga nautod ang liog niya. Insigida, nagtawag sang emergency miting ang mga ilaga agud makapangita sila sang pamaagi kun paano sila makapalagyo kay Bangkilan. May nagsuhisyon nga kun tani mabutangan nila sang kiling-kiling ang liog ni Bangkilan agud mabal-an lagi nila nga ara si Bangkilan. Pero kun paano kag kun sin-o ang mabutang sini, amo na ang problema. Siling sang isa, manakaw anay sila sang karne kag hag-uman ini sang Tanduay sang isa ka adlaw kag amo ini ang ipaon nila kay Bangkilan, para ini mahubog. Kag kun hubog na hapos na lang maghigot sang kiling-kiling sa liog ni Bangkilan. Naghambal pa gid ang isa ka iliga nga may nakita siya nga kiling-kiling sa pihak-balay ni Tay Itsong. Busa pagkagab-i sadto, nagpanakaw sila sang karne-baboy, Tanduay kag kiling-kiling. Ginlunob nila ang karne sa Tanduay. Pagkasunod nga gab-i, gindala nila ang ginlunob nga karne sa ginaestaran ni Bangkilan. Ginbutang nila ini sa dalum lamesa nga bag-ong ginplorwaksan. Nagsaka sila tanan sa kisame kag nagbantay. Waay nagdugay, nagpalapit si Bangkilan sa karne. Ginsimut-simotan niya ini. Naghiyum-hiyum ang mga ilaga. Dugay-dugay naghapay-hapay si Bangkilan. Kag natumba. Nagpanaog si Ilaga. Dala-dala niya ang kiling-kiling kag hinay-hinay nga nagpalapit kay Bangkilan. Sang isa na lang kadangaw ang antad ni Ilaga kay Bangkilan, nadanlog ini. Nagbagting ang kiling-kiling. Nakibot si Bangkilan. Nakita niya si Ilaga. Ginluksohan niya ini. Nakagat niya sa liog si Ilaga. Patay. Kag naghambal: “Abi mo, kan-on ko ang karne ha! Bawal nga daan sa amon nga mga Muslim ang magkaon sang baboy. Apang, siguradong manamit ka usangon!”

Si Bangis at si Daga

Humihingal si Daga nang dumating sa kanilang kuta. Kaagad-agad niyang binalita na naroon si Bangis na pusa sa bahay ni Tay Itsong. Kung hindi siya kaagad nakatakbo, siguradong patay siya.

Kaagad-agad, nag-emergency miting ang mga daga para malaman kung papaano nila maiiwasan si Bangis.

“Lagyan natin ng kampanilya ang leeg ni Bangis,” sabi ng isang daga. “Pero kung sino at kung papaano mailalagay ito, hindi ko alam.”

“Pakakainin natin siya ng karneng baboy na binabad sa Tanduay para malasing siya,” sabi ng isa pa. “Pagkatapos, itali natin sa leeg niya ang kampanilya.”

Pumayag silang lahat. Kaya nagnakaw sila ng karneng baboy, tanduay at kampanilya sa kapit-bahay ni Tay Itsong. Maghapon nilang binabad ang karneng baboy sa Tanduay.

Kinagabihan, nilapag nila ang karne sa ilalim ng hapag-kainan na kakapunas lang ng floor wax at umakyat silang lahat sa kisame. Pinagmasdan nila ito. Dumating si Bangis. Inamoy-amoy niya ito. Nagngitian sila. Di nagtagal, napansin nilang nakadapa na si Bangis. Wari ni Daga’y lasing na si Bangis. Bumaba ito, dala-dala ang kampanilya. Nang isang dangkal na lang siya kay Bangis, bigla siyang nadulas. Kumalimbang ang kampanilya. Nagulat si Bangis. Nakita niya si Daga. Bigla itong dinakma. At nagsabing: “Akala mo kakainin ko itong karneng baboy? Hoy, Muslim ako kaya’t hindi ko kakainin ang karneng ‘yan! Ngunit masarap kang papakin!”

Ooops!

March 7, 2015

Bar tender si Mila sa Bestro Bar sa Diversion Road. “Nami magligid-ligid sa banig galing kalayo pa ang Villa.” Ginpalapitan siya ni Rico, isa ka suki sg Betro. Daw si Daniel Padilla ang tsura. “Mila”, hambal ni Rico, “idul-ong ta na lang sa inyo, may kotse ako.” “Ha! Budlay na.” “Permi mo man ko makita sa Restro, di bala?” “Ah, huo. Sige na lang gani. Basta promise no touching, touching ha.” “Sure, ah!” Nagpungko si Mila sa front seat. Ginpaandar ni Rico ang kotse. “Mila, may boyfriend ka?” “Siyempre!” “Taga-diin?” “Secret!” “Ikaw?” “Wala!” “Ti, sin-o ginahulat mo?” “Ikaw!” “Ooops! Di bala taken na ‘ko?” “Kasal kamo, haw?” Ginkaptan ni Rico ang kamot ni Mila. Waay niya ginwahig ang kamot ni Rico. “Galing,” hambal ni Mila, “may two-year old na ako nga baby boy.” “Really?” Naghipos ni Rico hasta makalab-ot sila sa balay ni Mila. Halin sadto, waay na nagbalik-balik si Rico sa Restro Bar kon diin ga-obra si Mila.

Ay, Gali!

Parihong librarian sanday Annie ag si Itsong sa library. Pagkasayod ni Annie nga manunueat si Itsong, gin-amigo na. Kon may daea imaw nga tinapay hay permi nana nga ginataw-an. Kon oras it break hay gusto nana nga magdungan sa pagpamahaw kay Itsong agod maestorya ra nana. Pagkasunod nga mga inadlaw hay ginpangabay nana si Itsong nga obrahan imaw it monthly report ag kon ano pa man nga paper works. Ginabinuligan man imaw ni Itsong. Sangka adlaw, nagtunog ro alarm. May sunog sa pihak ku andang opisina. Bangud putol ra tuo nga siki ni Itsong, indi imaw kadaeagan. Hasayran man ra ni Annie. Pagkabati ni Annie nga may sunog, gulpi imaw nga dumaeagan paagto sa pinakamaeapit nga hagdan. Owa gid nana ginbuligan si Itsong sa pagguwa sa andang opisina. Mayad ay ona pa si Aiza ag si Apple, anda nga gin-agubayan si Itsong.

Tag igto eon sanda sa karsada, ginpaeapitan si Itsong ni Annie. Hakita ni Annie nga ginbuligan si Itsong nanday Aiza ag ni Apple. Ginpangutani ni Annie kon ano ro ginhambae nanday Aiza ag ni Apple kana. Naghambae si Itsong nga, “Paeayuan ko kuno ikaw ay mayad ka eang kuno kon may kinahangean ka.”

Sa Butong

Gauli eon si Ambeth halin sa Ubos. Nag-agi imaw sa puno it butong. Gulpi nga nagbawod ro sangka butong. Gin-eak-ang na, galing gulpi nga nagsaka ro butong. Nagkabit-kabit si Ambeth. Ag may nabatian imaw nga limog: “Hambae ko gid kimo nga indi ka eon gid magpupamasyar kay Thelma ay nobya ko eon imaw. “Promise, indi eon gid ako mag-agto-agto kana, basta papanauga eang ako.” “Sige.”

Ngipon
Ni Melchor F. Cichon
March 23, 2017
Nagsueod si Peter sa clinic it sangka dentista. Gangutngut kuno ra bag-ang. Hambae ku dentista hay indi anay nana paggabuton ay maysado kasakit samtang may nana pa, busa ginhambaean imaw nga mag-inum anay imaw it antibiotic ag magbalik galing kon owa eon gasakit sa ngipon. Pagkalipas it sang dominggo, nagbalik si Peter sa clinic ag nagsugid nga owa eot-a gasakit ra ngipon. Busa hambae ku dentista nga pwede eon imaw magabutan it ngipon. “Dok,” hambae ni Peter, “owa eon ako’t ngipon ay nasunggaban ako’t jeep ag nagkaeahukas rang mga ngipon.” (March 23, 2017)

Bag-ong Dag-on

“Tsong,” hambae ni Ambeth kakon, “mausoy kita it paka ay himuon naton nga bala sa aton nga kanyon nga butong. “Sige, “ sabat ko.

Nag-agto kami ni Ambeth sa kasagingan ag mag-usoy it paka. Pueoton ko eon kunta ro paka nga hakita ko galing may nabatian ako nga limog: “ Indi ninyo ako pagbue-on. Pero kon magpilit kamo, papuswitan ko gid kamo kang gatas, ag kon maigo kamo mahimo man kamo nga paka pares kakon.” Sa kahadlok namon, dumaeagan eon lang kami ni Ambeth pabalik sa baeay.